Gevaarlijke stoffen vervoeren onder het ADR

Wanneer je met ADR te maken hebt

Gevaarlijke stoffen zijn niet alleen zuren en explosieven. Ook verf, spuitbussen, accu's, schoonmaakmiddelen, dieselolie, lithiumbatterijen en veel monsters uit een laboratorium vallen eronder. Staat er op het veiligheidsinformatieblad van je product een UN-nummer en een gevarenklasse, dan is het ADR van toepassing.

• Elke stof heeft een UN-nummer van vier cijfers en een officiële vervoersnaam.
• De gevarenklassen lopen van 1 tot en met 9, van explosieven tot diverse gevaarlijke stoffen.
• Binnen een klasse bepaalt de verpakkingsgroep hoe streng de verpakkingseisen zijn.

Wat het in de praktijk inhoudt

Verpakking en etikettering

Gevaarlijke stoffen gaan in goedgekeurde verpakkingen met een UN-keurmerk. Op elk collo staan de gevaarsetiketten, het UN-nummer en de vervoersnaam. Bij grotere hoeveelheden komen oranje borden op het voertuig en soms gevaarsetiketten op de trailer. Voor tankvervoer gelden aparte eisen aan de tank en aan de keuring daarvan.

Documenten aan boord

• Een vervoerdocument met UN-nummer, vervoersnaam, klasse, verpakkingsgroep, aantal en totale hoeveelheid.
• Schriftelijke instructies voor de chauffeur, in een taal die hij leest.
• Het ADR-certificaat van de chauffeur en, bij tankvervoer, de bijbehorende aantekening.
• Bij bepaalde zendingen een goedkeuringscertificaat voor het voertuig.

Uitrusting en werkwijze

Het voertuig heeft brandblussers, persoonlijke beschermingsmiddelen en middelen om een lekkage op te vangen aan boord. Sommige stoffen mogen niet samen in één laadruimte, dat heet het scheidingsvoorschrift. Voor bepaalde tunnels gelden beperkingen, wat de route beïnvloedt. En er zijn regels over waar en hoe lang een beladen voertuig mag staan.

De vrijstellingsregeling voor kleine hoeveelheden

Het ADR kent een regeling waarbij een deel van de voorschriften vervalt zodra je onder bepaalde hoeveelheden per transporteenheid blijft, vaak aangeduid als de 1000-puntenregeling. Ook gelimiteerde hoeveelheden in kleine verpakkingen, aangeduid als LQ, kennen een lichter regime. Die vrijstellingen zijn nuttig maar precies omschreven, en de basisregels rond verpakking en etikettering blijven gelden.

Waar de prijs van afhangt

• Klasse en verpakkingsgroep: hoe gevaarlijker de stof, hoe zwaarder de eisen en hoe kleiner het aanbod van vervoerders.
• Hoeveelheid, en of je onder een vrijstellingsregeling blijft of het volledige ADR-regime volgt.
• Of de zending gecombineerd mag worden met andere lading of alleen mag reizen.
• Stukgoed of tankvervoer, want een gekeurde tank is duurder materieel.
• Routebeperkingen, zoals tunnels die je niet in mag, met omrijkilometers als gevolg.
• Opleiding en certificering van de chauffeur, die schaarser en dus duurder is.
• Administratie: vervoerdocument, instructies en de inzet van een veiligheidsadviseur.

Regelgeving en verantwoordelijkheden

Het ADR wijst in hoofdstuk 1.4 aan elke partij in de keten eigen taken toe; niemand kan die volledig bij een ander neerleggen. De afzender classificeert de stof, verpakt die volgens de voorschriften of laat dat doen, zorgt voor de kenmerking en etikettering van de colli en levert het vervoerdocument. De verpakker houdt zich aan de verpakkingsvoorschriften. De belader laadt alleen wat vervoerd mag worden, controleert de colli op zichtbare gebreken en brengt waar nodig de grote etiketten op de container of het voertuig aan. De vuller vult tanks alleen met toegelaten stoffen en legt vulgraad en dichtheid vast. De vervoerder controleert of de zending vervoerd mag worden, of de vereiste documenten aan boord zijn en of voertuig en uitrusting in orde zijn, en weigert de rit bij een tekortkoming. De geadresseerde mag de inontvangstneming niet zonder dwingende reden uitstellen en reinigt of ontsmet voertuig en container waar dat is voorgeschreven.

Bedrijven die betrokken zijn bij het vervoer van gevaarlijke stoffen moeten in de regel een veiligheidsadviseur aanwijzen, die de werkwijze toetst en jaarlijks rapporteert. Chauffeurs hebben een ADR-certificaat nodig dat periodiek verlengd wordt. Toezicht ligt bij de Inspectie Leefomgeving en Transport, die zowel langs de weg als bij bedrijven controleert.

Wat je als afzender zelf moet regelen

Bij ADR-vervoer draagt de afzender een groter deel van de verantwoordelijkheid dan bij gewoon goederenvervoer. Je kunt die taak niet volledig bij de vervoerder leggen, ook niet als hij deskundiger is dan jij.

• Bepaal de juiste classificatie op basis van het actuele veiligheidsinformatieblad.
• Gebruik goedgekeurde verpakking en controleer of de verpakkingsgroep klopt bij de stof.
• Breng gevaarsetiketten, UN-nummer en de officiële vervoersnaam op elk collo aan.
• Stel het vervoerdocument op met de voorgeschreven volgorde van gegevens.
• Meld de zending vooraf bij de vervoerder, zodat hij kan beoordelen of hij mag laden en of scheiding nodig is.
• Bewaar de documenten, want bij een controle achteraf moet de keten aantoonbaar zijn.

Opleiding voor iedereen die met de zending werkt

Niet alleen de chauffeur heeft kennis nodig. Iedereen die betrokken is bij het klaarmaken, laden of documenteren van ADR-zendingen moet daarvoor zijn opgeleid, passend bij de taak. Dat gaat om magazijnmedewerkers die verpakken, planners die documenten opstellen en leidinggevenden die de zending vrijgeven. Leg vast wie welke instructie heeft gehad en wanneer die is herhaald, want bij een inspectie is dat het eerste dat gevraagd wordt.

Waar het misgaat

• Een zending aanbieden zonder te weten dat het product ADR-plichtig is, bijvoorbeeld bij spuitbussen of lithiumbatterijen in apparaten.
• Een verouderd veiligheidsinformatieblad gebruiken, met een classificatie die niet meer klopt.
• Verpakkingen zonder UN-keurmerk of met beschadigde etiketten.
• Het vervoerdocument onvolledig invullen, waardoor de chauffeur bij controle stilstaat.
• Stoffen samen laden die volgens het scheidingsvoorschrift niet bij elkaar mogen.
• Vergeten dat er tunnelbeperkingen op de route liggen, waardoor de rit langer duurt dan gepland.
• Aannemen dat een vrijstelling betekent dat er helemaal geen regels gelden.